Jak nabywa się nowe kompetencje?

Proces skutecznego nabywania umiejętności nowych zachowań, skład się z kilku etapów uczenia się. Dla ułatwienia wyjaśnię teraz podstawowe pojęcia.

Różnice pomiędzy kompetencją, umiejętnością i zdolnością:

Kompetencja - w psychologii zwykło uważać się, że kompetencję tworzy konstelacja umiejętności, np. na kompetencję "asertywność" składa się kilka umiejętności: umiejętność odmawiania, umiejętność mówienia o swoich potrzebach, itp.

Umiejętność - jest to zachowanie lub proces psychiczny, nabyty w trakcie życia i pozostający pod kontrolą podmiotu.

Zdolność - jest to potencjał wrodzony, przejawiający się pod postacią zachowania lub procesu psychicznego, np. inteligencja jest zdolnością - rodzimy się z pewnym jej ilorazem. W gronie psychologów jest oczywiście mnóstwo dyskusji na temat skuteczności jej mierzenia, ale to inny wątek.

Proces psychiczny - możemy podzielić procesy zachodzące w człowieku na psychiczne i fizjologiczne. Psychiczne to np.: emocjonalne (złość), poznawcze (np pamięć, uwaga), fizjologiczne to np.: pocenie się, oddychanie.

Przejdźmy teraz do prześedzenia procesiu uczenia się zachowań.

Zaczyna się od tego, że nie wiemy, czego nie umiemy (1) - nazywamy to nieświadomą niekompetencją.

Każdy z nas jest obserwatorem i widzi, że w jego otoczeniu znajdują się osoby, które potrafią coś, czego my sami nie potrafimy. Tak rodzi się (2) świadoma niekompetencja.

Zaczynamy podejmować próby zachowań podobnych do tych, które zaobserwowaliśmy i z czasem wytwarzamy swój własny styl "wykonywania" zachowania - powstaje (3) świadoma kompetencja.

Coraz swobodniej reprodukujemy dane zachowanie, aż zaczynamy je wykonywać bez udziału uwagi, niejako "podświadomie" - to jest (4) nieświadoma kompetencja. Zwalnia się zatem w naszym rezerwuarze uwagi miejsce i jesteśmy w stanie zauważyć kolejne zachowania, których jeszcze nie umiemy wykonać.

Wnioski:

- każdy z nas jest na każdym etapie procesu uczenia się jakiejś kompetencji, tzn. jeśli wydaje Ci się, że już wszystko umiesz to znaczy, że jesteś na etapie nieświadomej niekompetencji w kwestiach wielu nowych możliwości jakie stoją jeszcze przed Tobą.

- ważne jest, by przebywać w otoczeniu osób mądrzejszych, więcej umiejących lub czytać książki na poziomie, chodzić do teatru czy oglądać ambitne filmy - tylko tak możemy przekonać się, że inni ludzie mają umiejętności, których my jeszcze nie posiadamy. W ten sposób przechodzimy na etap świadomej niekompetencji.

- innym sposobem na przejście do etapu świadomej niekompetencji są szkolenia o formie wykładowej/ prezentacji - one dostarczają nam wiedzy na temat nowych zachowań. Przejście do etapu świadomej kompetencji wymaga praktyki - tu są pomocne szkolenia o charakterze warsztatowym. Samo szkolenie jest o tyle istotne, że wykwalifikowane osoby przekażą nam stosunkowo najlepsze wzorce zachowań. Jeśli nabędziesz niewłaściwe (w sensie nieskuteczne) wzorce zachowań, będziesz potrzebował najpierw wygasić poprzednie nawyki, żeby nabyć nowe - czyli wykonasz podwójną pracę.

- żeby przejść do etapu nieświadomej kompetencji, czyli mistrzostwa, musisz po prostu wykonać  wiele razy dane zachowanie.

- jeśli wydaje Ci się, że niczego nie umiesz lub też, że umiesz niewiele, oznacza to, że pod względem wielu kompetencji jesteś na poziomie nieświadomej kompetencji - zapomniałeś już, jak wiele potrafisz.

Ostatnia refleksja:

Jeśli zdarzyło Ci się patrzeć z podziwem i zazdrością na ludzi, którzy Twoim zdaniem wiele osiągnęli, myśląc "ja nigdy taki nie będę...", to wiedz, że z bardzo dużym prawdopodobieństwem, oni po prostu zdobyli pewną wiedzę. Następnie ćwiczyli, popełniali błędy, nie zrażali się, aż nauczyli się - negocjować, zdobywać, prosić, odmawiać, nagradzać innych... i siebie.

Jeśli ten artykuł wzbudził w Tobie jakąś refleksję lub odczucia - podziel się nimi ze mną zostawiając komentarz. Miło jest pisać i wiedzieć jakie to wzbudza reakcje u innych.

Możesz też zamówić newsletter z kolejnymi artykułami - spójrz w prawy dolny róg tej witryny.

Autor: Mateusz Dąbrowski - psycholog biznesu, coach, trener, prezes 4GROW.